به گزارش شوش ۲۴،سال ۱۳۶۱ در زمانی که مشغول خاکبرداری و آماده سازی محل استقرار دستگاه بتن ساز (بچینگ پلنت ) پروژه احداث سد انحرافی بهبهان ( سد شهدا) بودیم راننده بلدوزر به من گفت که در منطقه ای از محل خاکبرداری، خاک غیر متعارف و سیاهی پیدا شده و ببین چیست .
به محل کار او رفتم و دیدم در ابعاد حدود یک متر در ۲ متر خاک سیاه ریز دانه ای وجود دارد .
با توجه به اینکه میخواستیم سیلوهای سیمان و دیگ بتن و غیره را در آنجا مستقر کنیم میبایست پی محکمی داشته باشد .به راننده بلدوزر گفتم مقداری از محل را خاکبرداری کن ببینم عمق این نوع خاک چقدر است .
حدور ۶۰ سانت از خاک را که کنار زد حفره ای پیدا شد .
به راننده گفتم برو ببین درون حفره چیست؟ شاید قنات باشد چون کنار رودخانه مارون کار میکردیم ودر صورتیکه قنات باشد باید محل فونداسیون را تغییر میدادیم .راننده گفت من میترسم، فرستادم چراغ قوه ای آوردند و داخل حفره را نگاه کردم دیدم اتاقک تر و تمیزى است و اثری از آب نیست .
بزحمت راننده بلدوزر بداخل حفره رفت و برگشت و گفت چند تا کوزه و یک وان اونجاست .
اندکی سوراخ حفره را با بلدوزر گشاد تر کردیم وخودم با چراغ قوه بدرون اتاقک که همان قبر بود رفتم .
سمت راست یک وان مانند بود که با دست خاک درون وان را بررسی کردم و دیدم پراز خاک است و چیز غیر عادی وجود ندارد .
با توجه به شکل وان اصلا فکر نمیکردم که این وان تابوت است .
گلدسته ای ایستاده در سمت چپ و کنار آن یک ظرف بشکل استامبولی و در بالای سر وان چند کوزه سفالی وجود داشت که یکی از کوزه ها را برگرداندم دیدم خالیست .
این مدت کلا دو سه دقیقه بیشتر نبود و از ترس مار و عقرب سریعا به کمک راننده بلدوزر بیرون آمدم و فقط گلدسته و ظرف استامبولی شکل را با خود بیرون آورده و در چادر کمپ که برپا کرده بودیم گذاشتم .( کارگاه هنوز تجهیز نشده بود ) .
فکر کردم بهترین کار اطلاع دادن به مرکز پروژه که در محل فعلی طرح آبیاری واقع در ابتدای جاده سیمان بود و در حال ساخت تاسیسات بودند میباشد .
تا این موقع هیچکس از این مسئله اطلاعی نداشت من هم بدلیل جوانی و بی تجربگی اصلا به اهمیت این موضوع واقف نبودم . سوراخ ایجاد شده را پوشاندیم و کار را در آن نقطه تعطیل کردیم و مراتب را با بی سیم به مرکز اطلاع دادیم .
صبح روز بعد با هماهنگی های ادارات مسئول و اطلاع آنها از اینکه ما در منطقه ارجان قدیم و مملو از آثار باستانی کار میکنیم نیروهای انتظامی و نظامی به محل اعزام شدند و عملا کار اجرایی تعطیل شد و پس از آن با ورود کارشناسان میراث فرهنگی عملیات جستجو و کاوش آغاز گردید .
ابتدا خاک روی قبر و سنگ روی آن بطور کامل به کنار زده شد و تازه قبر با دیواره های صاف و تر و تمیز و وان سبز رنگ و کوزه ها نمایان شد .بعد از این کارشناسان میراث فرهنگی به درون قبر رفتند و تازه مشخص شد که گنجی پیدا شده که صدها برابر قیمت سد و شبکه در حال احداث ارزش دارد و عملیات اجرایی تحت الشعاع این کشف بزرگ قرار گرفت و مدتی کارگاه تعطیل شد .
اکیپ باستان شناسان با دقت تمام و با حوصله شروع به بررسی و تشخیص موارد کشف شده کردند .
خاکهای درون تابوت کم کم الک میشد و هر بار با پیدا شدن دکمه های لباس شاه مدفون در تابوت صلوات فرستاده میشد ونزدیک صد دکمه طلا مربوط به لباس شاه از درون تابوت جمع اوری شد .
نشان قدرت از جنس طلا مهمترین قسمت کشفیات بود که با دست کشیدن باستان شناس بر روی آن گویی تازه از کارخانه خارج شده بود و برق میزد .
البته بنده تمام وقت در آنجا حضور نداشتم .
در ابتدا هم کارشناس مسئول
میگفت اگر رفت و آمد بلدوزر در بالای قبرنبود قسمتهای زیادی از بدن میت را میشد باز سازی کرد ولی رفت و آمد بلدوزر قسمتهای زیادی را پودر کرده بود .
کوزه ها و اشیاء پیدا شده در جعبه و لای پنبه ها جاسازی میشد و به تهران ارسال میشد .
بعد از چند روز مسئول اکیپ کاوش از من سوال کردند که چیز دیگه ای درون قبر نبود و من گفتم چرا و فرستادم گلدسته و ظرف استامبولی شکل را آوردند وقتی آنها را دیدند بشدت تحت تاثیر قرار گرفتند و گفتند اینها میلیاردها تومن ارزش داره و خیلی تشکر کردند .
البته گلدسته و آن ظرف چون پوشیده از گرد و غبار بود بنظر من زیاد با اهمیت نبودند .
بعد از ارسال آنها و ترجمه نوشته های روی حلقه قدرت و چاپ ترجمه نوشته ها در نشریه سازمان آب وبرق که ما زیر پوشش آن سازمان مشغول بکار بودیم مشخص شد که این تابوت مربوط به کیدین هوتران یا کیتین هوتران پادشاه ارجان فرزند ….بوده است .
گلدسته نیز پس از شستشو و تمیز کردن بسیار جالب بود و چند شیر در بالای گلدسته مشاهده میشد و تمام اطراف گلدسته نقش و نگار های فراوان بصورت کنده کاری وجودداشت .
دیواره قبر علیرغم گذشت حدود سه هزار سال کاملا صاف و تمیز بود .
👈 باستان شناسان برای مدتی در محوطه ای که دور آن را حصار کشیده بودیم مشغول کاوش شدند و در طول حدود ۱۰ متر از شهر قدیمی ارجان شامل کوچه و آثار دیوارهای منازل دو طرف کوچه و آبروهای شهر 👏 را با کاردک و برس و بصورت میلیمتری و با صبر و حوصله و وقت زیاد پیدا کردند ولی باتوجه به زمانبر بودن و هزینه های بالا پس از مدتی کار آنها متوقف شده و محل قبر و محل کاوش شده شهر ارجان را نقشه برداری کردیم و مجددا با خاک پوشانده شد تا در زمان مناسب کاوش های تکمیلی انجام شود .
در زمان احداث جاده آسفالته دسترسی به سد که از جاده کارخانه سیمان منشعب میشود به قبر دوم در حدود ۲۰۰ متری قبر اول رسیدیم که تعدادی دکمه در آن پیدا شد و میگفتند احتمالا قبر زن پادشاه بوده است .
البته اگر این آثار در کشورهای غربی بود از محل احیا و بازسازی آنها میلیاردها تومن برای کشور درآمد حاصل میشد چون قدمتی حدود سه هزار سال دارد .
این نوشته را جهت اطلاع دوستان و همشهریهای عزیزم به رشته تحریر درآورده ام .
با توجه به گذشت بیش از ۳۷ سال از آن تاریخ از لغزش های احتمالی که در خاطرات بنده بوده و هیچ جایی بصورت مکتوب نگهداری نکرده ام پوزش میطلبم .
۱۰ بهمن ۱۳۹۸
احمد دهدشتیان