به گزارش شوش۲۴، در توضیح باید گفت:واژه های قدیمی شوش به این صد مورد ختم نمی شوند بلکه افزایش نیز خواهند یافت.در آن صورت،امکان ادامه خواهند داشت.
۹۱-قصابخانه حرم: بسیاری از زوار، هنگام ورود به حرم و زیارت، اقدام به قربانی کردن می نمودند.همین وضعیت باعث گردید تا بانیان حرم، محلی برای این کار ایجاد کنند.
“قصابخانه حرم” محلی به صورت اتاقک، دارای آویزه های قصابی، جوی هدایت کننده و محلی تمیز برای این منظور بود.محل آن، نزدیک رودخانه، سمت چپ درب فرعی قرار داشت.
زوار که به دو صورت، گوسفند تهیه می کردند، با ذبح آن ها به وسیله قصابان شوش، آن را بین مردم تقسیم می نمودند.این گوسفندان یا از دام زوار و یا از گله حرم تهیه می شدند.
۹۲-ایستگاه دالو: شوش بعد از مدت ها، دارای ماشین هایی مانند پیکاب یا مینی بوس گردید.در آن زمان، ترمینالی وحود نداشت.استفاده از ایستگاه به معنای توقف، برای پیاده کردن مسافران بود.
“ایستگاه دالو” نام یکی از این موارد بود.این محل، روبروی اداره آموزش و پرورش سابق شوش، کمی پایین تر قرار داشت.دالو در زبان محلی به معنای،پیرزن است.
در آن زمان، مغازه نانوایی در آنجا فعالیت می کرد که خانم مسنی اما فعال و کوشا در پخت، همراهی می نمود لذا مردم نانوایی را نیز به نام دالو می شناختند.همینکه وسیله به این محل می رسید، راننده فریاد می زد، ایستگاه دالو کسی داریم؟
۹۳-کانال شفا: وجود بعضی از بیماری ها در شوش قدیم و درمان های سنتی، سبب ایجاد نام هایی مانند “کانال شفا” نمود.این اسم به دلیل ایجاد کانالی برای رد شدن کودکان مبتلا به خروسک، به کار می رفت.
در آن زمان، زنی به نام ام صالح، با استفاده از ماده سفت و سخت لاکپشت که به صورت ظرف در نظر گرفته می شد، به درمان کودکان می پرداخت.او درون این لاک، آب ریخته و کودکان را وادار به نوشیدن از آن می کرد.
کودکی که سرفه خاصی داشت، بعد از نوشیدن، از کانالی که از کنار حشره تا ساحل شاوور کشیده شده بود، گذر می کرد.به این مسیر، “کانال شفا” می گفتند.این درمان رایگان بود.
۹۴-قرزلنگ: نام انواع جانوران آبزی به زبان محلی، به خصوص برای کسانی که به ماهیگیری از شاوور می پرداختند، رایج بود.یکی از این نام ها”قرزلنگ” است.
در واقع، این جانور که کنار آب و در میان دیواره های گلی رودخانه زندگی می کرد، همان خرچنگ دریایی است.این جانور به وفور یافت می شد و در هنگام ماهیگیری، برای شخص ماهیگیر، مزاحمت ایجاد می کرد.
بوی خمیر که به عنوان طعمه استفاده می شد، یکی از دلایل حرکت این جانور به سمت خوراک بود که گاه با غفلت ماهیگیر، طعمه نیز ناپدید می گشت.
۹۵-نی تنه:شوش قدیم که از نظر پزشک متخصص در مضیقه بود، از روش های سنتی استفاده می کرد.از جمله این مشکلات، درمان اعضای شکسته بدن بود.
از این نظر، شکسته بندهایی در شوش وجود داشتند که بدون دریافت حق الزحمه، به معالجه افراد می پرداختند.آن ها از وسایل متنوعی مانند آرد ماش همراه با زرده تخم مرغ به عنوان دارو استفاده می کردند.
یکی از وسایل مهم در شکسته بندی “نی تنه” بود.چوب هایی باریک و محکم که با ریسمان هایی سفت، به هم وصل می شدند و در دو طرف محل شکسته، قرار می گرفتند تا استخوان جا به جا نشود.
حداقل یک هفته، این وسیله بر دست یا پا باقی می ماند که در صورت جوش خوردن، باز و کنار گذاشته می شد.
۹۶-جیلا: در شوش قدیم که استفاده از فرش برای میهمان رسم بود، انواعی از زیر اندازهای دستباف، رایج گشت.بعضی از آن ها از درختان و تعدادی نیز از پشم و پنبه درست می شدند.
جاجیم بافی که به دلایل متعددی در شوش آن زمان، دارای کارگاه بود، در اندکی از خانه ها یافت می شد.این حرفه به تخصص نیاز داشت زیرا کاری ظریف و طاقت فرسا بود.
به کسانی که جاجیم بافی می کردند “جیلا” می گفتند که به طور معمول همراه با اسم کوچک آن ها ذکر می شد.به طور مثال اگر اسم او حسن بود، مردم وی را به عنوان حسن جیلا می شناختند.
امروز هیچ اثری از این کارگاه ها در شهر وجود ندارد و هیچ فردی را همراه با لفظ جیلا، خطاب نمی کنند.پتوهای کارخانه ای، جانشین جاجیم ها شده اند.
۹۷-لوینه: در شوش قدیم که کشاورزی و تولیدات آن فعال و منبع درآمد مردم بود، ایجاد شغل های جدید نیز سببی در افزایش رفاه مردم می گردید.این شغل ها، جانبی بودند.
یکی از این ها، آسیابانی بود.به دلیل اینکه تبدیل گندم به آرد و نیز شلتوک به برنج، نیازمند به کارگرانی ماهر بود لذا هر کسی قادر به ورود نبود.این افراد در شوش مشهور بودند.
در آن زمان، به کسی که متصدی این تبدیل ها بود و کنار دستگاه، مواظب تولید مطلوب می گشت، “لوینه” می گفتند که به طور معمول همراه با اسم او به کار می رفت.به طور مثال، مش نبی را نبی لوینه خطاب می کردند.
۹۸-ناتور: شوش قدیم در زمینه امنیت، مشکلات فراوانی داشت.دزدی های شبانه از خانه ها و غارت اموال مردم در تاریکی، باعث نگرانی می شد.
از این نظر، دو راه وجود داشت.یکی، نگه داری از سگ برای نگهبانی و دیگری استخدام افراد برای محافظت از اموال به خصوص در کارخانه ها و اداراتی مانند نیشکر و بخشداری بود.
به شخص نگهبان که دارای حقوقی ثابت بود، “ناتور” می گفتند.کار عمده او در شب و نیز هنگام تعطیلات رسمی بود.بیشتر ناتورها، چوب دستی به نام چماق داشتند و از آن برای حمله و دفاع استفاده می کردند.
۹۹-فنر:گرچه این نام نشان دهنده یک وسیله است اما در شوش قدیم از آن به عنوان لقب استفاده می کردند.علت کاربرد آن نیز برای شناسایی افراد بود.در آن زمان، شغل یا نام پدر، برای تعریف و شناخت فرد به کار می رفت.
در مواردی که برای شخص این امکان وجود نداشت، از لقب استفاده می کردند.القابی مانند علی شل که نشان دهنده فردی معلول است، فراوان بود.
به افرادی که قد بلندی داشتند، “فنر” می گفتند.به طور مثال اگر دو نفر همنام بودند و یکی از آن ها قد بلندی داشت، به همین شکل عمل می کردند.حمید فنر یا علی فنر، در میان مردم شوش قدیم، رایج بود.
۱۰۰-خوشه چین:کشاورزی شوش قدیم به صورت سنتی رایج بود.استفاده از داس برای بریدن شاخه های گندم و نیز حمل با حیوانات و کوبیدن آن ها با گاو یا الاغ، امری عادی بود.
در هنگام درو کردن محصولاتی مانند گندم، جو و شلتوک، مقداری از خوشه ها در زمین های کشاورزی بعد از بریدن، باقی می ماندند و لذا بعضی از مردم به خصوص زنان و کودکان، به جمع آوری آن ها به نفع خود می پرداختند.
به اینگونه افراد، “خوشه چین” می گفتند که به طور معمول، وضعیت مالی خوبی نداشتند.آن ها در خانه، دانه های محصول را از شاخه ها جدا نموده، به بقال ها می فروختند یا با اجناسی، تواتر می کردند.
جعفر دیناروند
با تشکر از خبرگزاری شوش ۲۴ که زحمت اطلاع رسانی را کشیدند